Programy wspierane przez fundusze unijne

I. Programy krajowe

Do perspektywy na lata 2014-2020 przyjęto 6 krajowych programów operacyjnych, które są zarządzane przez Ministerstwo Rozwoju. Poniżej przedstawiono jak zostały rozdzielone fundusze unijne pomiędzy poszczególne programy:

Program: Fundusze Europejskie
Program Infrastruktura i Środowisko 27,4 mld euro
Program Inteligentny Rozwój 8,6 mld euro
Program Wiedza Edukacja Rozwój 4,7 mld euro
Program Polska Cyfrowa 2,2 mld euro
Program Polska Wschodnia 2 mld euro
Program Pomoc Techniczna 0,7 mld euro

Program Inteligentny Rozwój to drugi w kolejności największy w Unii program finansujący badania, rozwój i innowacje. Umożliwia on wspólne prowadzenie przedsięwzięć badawczo-rozwojowych naukowcom i przedsiębiorcom oraz praktyczne zastosowanie w gospodarce wyników prac B+R. Hasło programu to „od pomysłu do rynku”, co oznacza nie tylko wspieranie powstawania innowacji i przygotowanie badań pilotażowych/prototypów, ale także ich komercjalizację.

Program Wiedza Edukacja Rozwój nastawiony jest głównie na aktywizację osób młodych, poniżej 30. roku życia, które nie znalazły zatrudnienia, a także na wsparcie szkolnictwa wyższego, mobilności i współpracy ponadnarodowej, czy też reformę polityki publicznej w obszarze zatrudnienia, włączenia społecznego, edukacji i dobrego rządzenia.

Program Polska Cyfrowa służy zwiększaniu dostępności do Internetu. Jego celem jest utworzenie przyjaznej obywatelowi e-administracji, co posłużyć ma rozwiązywaniu wielu bieżących spraw bez wychodzenia z domu, czyli za pomocą komputera. Program ma również popularyzować wśród ludzi wiedzę i praktyczne umiejętności korzystania z urządzeń komputerowych.

Program Polska Wschodnia stanowi ponadregionalny program dla Polski Wschodniej, utworzony w celu zwiększenia konkurencyjności we wschodnich województwach i innowacyjności ich makroregionów, dzięki wspieraniu rozwoju badań i systematycznemu zwiększaniu atrakcyjności inwestycyjnej makroregionu (tzw. dostępność transportowa).

Program Pomoc Techniczna  ma pomóc w sprawnym działaniu instytucji systemu wdrażania funduszy europejskich oraz stworzeniu skutecznego systemu informacji i promocji środków unijnych.

Polska realizuje również Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (8,5 mld euro) oraz Program Rybactwo i Morze (0,5 mld euro).

II. Programy regionalne

Z kwoty 82,5 mld euro przyznanej Polsce z budżetu polityki spójności na lata 2014-2020, samorządy województw będą zarządzać kwotą 31 mld euro, tj. około 40% całościowej kwoty. W latach ubiegłych regiony miały do dyspozycji około 25% środków. Porównanie to służy skierowaniu uwagi na zwiększanie się roli regionów w zakresie zarządzania środkami Unii, które przejawia się także poprzez samodzielność regionów pod względem wyznaczania priorytetów i oparcie rozwoju w poszczególnych województwach na inteligentnych specjalizacjach. Regiony samodzielnie wybierają dziedziny, w których identyfikują potencjał rozwojowy i będą z większym nasileniem inwestować w nie środki przyznane przez UE. Programy regionalne w latach 2014-2020 cechuje również dwufunduszowość, tj. finansowanie z dwóch źródeł – tak jak do tej pory ze środków Europejskiego Funduszu Rozwojowego oraz, po raz pierwszy, z Europejskiego Funduszu Społecznego, co ma się przyczynić do zwiększenia kompleksowości programów regionalnych.

Kwoty przyznawane poszczególnym regionom są zróżnicowane, uwzględniają przy tym potrzeby rozwojowe województw oraz ich potencjał. Wysokość środków jest wynikiem dialogu pomiędzy ministerstwem i urzędami marszałkowskimi. Kwoty przedstawiają się w następujący sposób:

Województwo Fundusze Europejskie
Dolnośląskie 2,25 mld euro
Kujawsko-Pomorskie 1,9 mld euro
Lubelskie 2,23 mld euro
Lubuskie 0,9 mld euro
Łódzkie 0,9 mld euro
Małopolskie 2,25 mld euro
Mazowieckie 2,87 mld euro
Opolskie 2,08 mld euro
Podkarpackie 0,9 mld euro
Podlaskie 2,1 mld euro
Pomorskie 1,21 mld euro
Śląskie 3,47 mld euro
Świętokrzyskie 1,36 mld euro
Warmińsko-Mazurskie 1,72 mld euro
Wielkopolskie 2,45 mld euro
Zachodniopomorskie 1,6 mld euro

III. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT)

ZIT stanowią mechanizm realizowany w latach 2014-2020, którego celem jest wspieranie rozwoju miast oraz obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie. Wszystkie państwa członkowskie UE zostały zobowiązane, aby przeznaczyć min. 5% środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na jego wdrożenie.

ZIT w Polsce będzie realizowany głównie w ramach 16 programów regionalnych (RPO), a także w sposób pośredni w programach krajowych. Umożliwi to wprowadzenie zintegrowanych projektów finansowanych ze źródeł Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a także z Europejskiego Funduszu Społecznego.

IV. Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej

Programy te (0,7 mld euro) posiadają charakter międzynarodowy z naciskiem na współpracę beneficjentów z Polski z zagranicznymi inwestorami. Takie przedsięwzięcia dotyczyć mogą ochrony dziedzictwa kulturowego, środowiska oraz rozwoju przedsiębiorczości, edukacji i rozbudowy infrastruktury. Poziom dofinansowania dla regionu Mazowsza, jako najbardziej rozwiniętego regionu wynosi 80%, a dla pozostałych regionów 85%.

V. Programy ramowe Unii Europejskiej

Programy ramowe dają dodatkowe wsparcie w wielu obszarach:

Program Horyzont 2020 – jego zadaniem jest stymulacja prac badawczych na najwyższym poziomie, wspieranie współpracy międzynarodowej, innowacyjnych przedsiębiorstw, itp. (80 mld euro).

Program COSME – ułatwiający małym i średnim przedsiębiorstwom dostęp do rynków wspólnotowych i rynków poza jej obszarem, a także ułatwiający dostępność finansowania dzięki gwarantowaniu kredytów i kapitałowi (2,3 mld euro).

Program „Łącząc Europę” – najważniejszy instrument finansujący strategiczne inwestycje w infrastrukturę z zakresu budowy dróg, linii kolejowych, czy też sieci energetycznych. Program ma odegrać także kluczową rolę jeśli chodzi o rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnej (33 mld euro).

Program Erasmus+ – ułatwiający pobyt młodych ludzi na stażach zagranicznych, co przyczynia się do poprawy ich umiejętności i zwiększania szans na zatrudnienie (15 mld euro).

Program Kreatywna Europa – przeznaczony na wsparcie europejskiej kultury, kina, telewizji, muzyki, literatury, teatru, dziedzictwa kulturowego i dziedzin powiązanych (1,5 mld euro).